حمام های ايران گرمابه های تاریخی
حمام های تاریخی ایران یا گرمابه های تاریخی ایران دارای منحصر به فردترین معماری در جهان هستند. این اختراع ایرانیان توانست نظر بسیاری از جهانگردان مانند مارکوپولو، پیترو دلاواله، ژان شاردن و… را به خود معطوف نماید. حمام های تاریخی ایران به قدری مجذوب کننده بودند، که دیری نپایید اروپاییان به تقلید از گرمابههای ایرانی، بناهایی را ساختند.
حمام سازی در دوره پیش از اسلام
ساخت بناهای عامالمنفعه و حمامهای خصوصی در دورههای مختلف رواج داشت. در هر زمان امپراتوریها سعی میکردند تا با ایجاد بناهای عمومی و خصوصی ضمن ایجاد رفاه به محبوبیت خود بیافزایند. متاسفانه با وجود اشارههایی که در سنگ نوشتههای باستانی به مقوله حمام شده است، از دورهای پیش از تاریخ شواهدی از نحوه ساخت حمام در دست نیست. قدیمیترین نمونه حمام سازی به دوره هخامنشیان بر میگردد. در این دوران حمامهای خصوصی برای اشراف و چند حمام عمومی برای مردم ساخته شد که نمونه آن در تخت جمشید و کاخ داریوش مشاهده شد. همچنین یک نمونه حمام خصوصی در کاخ پارتی آشور از زمان پارتیان کشف شد.
در زمان امپراتوری ساسانی دستهبندی حمامها واضحتر شد. بهطوریکه حمامهای مجلل و با کیفیت صرفا مختص اشراف و طبقات بالای جامعه بود و موبدان زرتشتی با ساخت حمامهای عمومی مخالفت میکردند. این رویکرد در حمامسازی ایرانی ادامه داشت تا آنکه با ورود اسلام به دلیل تاکید ویژه دین بر پاکیزگی ساخت بناهای عامالمنفعه مانند حمام، مسجد، مدرسه و بازار به طور گسترده پیگیری شد.
حمام های تاریخی ایران، سنگی گیوی اردبیل
بدون هیچ شک و تردیدی حمام سنگی اردبیل را می توان قدیمی ترین حمام ایرانی دانست. این حمام در شهر گیوی اردبیل واقع شده و در حقیقت یک اتاقک پنج متری است که در دل کوه حفر شده و یک ورودی با دو چشمه آب سرد و گرم دارد.
نکته جالبی که در رابطه با حمام سنگی اردبیل بدانید این است که این چشمه، دارای آب با املاح معدنی است و به همین دلیل در زمان استحمام هیچ نیازی به شامپو و صابون نیست.
تحقیقات گسترده ای بر روی این بنا صورت گرفته اما زمان ساخت آن هنوز مشخص نیست اما آن چه که می دانیم این است که این حمام نشان می دهد که ایرانیان از زمان های تقدیم به تمیزی و استحمام اهمیت می دادند و به همین دلیل اقدام به ساخت حمام های مختلفی در سراسر کشور کردند.
این مطلب را نیز از دست ندهید:دکوراسیون خانه ایرانی جلوه هنر زیبای ایرانی!!!
معماری حمام های تاریخی ایران
حمامها یکی از مهمترین مؤلفههای معماری سنتی در ایران هستند، این اهمیت از چند جهت قابل بررسی است. حمامها به دلیل موقعیت خاص شهری و استقراری خود اول به عنوان جز لاینفک بازارهای سنتی و دوم به دلیل دارا بودن فنیترین و اصولیترین و همچنین زیبایی خاص اسلوب در ساخت خود به علت حضور و تماس مداوم با آب، رطوبت و همچنین دائمی بودن حرارت گرم خانه یا تون آنها و سوم پرتردد بودن بعد از بازارها و مساجد مهمترین محل برای تأمل و برخوردهای اجتماعی محسوب میشدند.
همچنین به لحاظ اصول فنی اینکه باید در ساختن رعایت شود نیز از پیچیدهترین انواع بنا است، این پیچیدگی معمول ضرورت جریان دائم آب در بنا و گرم کردن آب و هوای داخل بنا است.
تأمین آب، آب رسانی به فضاهای مختلف، شیوه عایقبندی مخازن گوناگون آب و نگهداری آب در آنها و همچنین روش گرم کردن آب و تفکیک آبهای سرد و گرم و ولرم از یکدیگر و دفع فاضلاب و جلوگیری از تداخل آن با آب تمیز از مشکلات فنی ساخت حمام بوده است.
افراد شاغل در حمام
تونتاب: شخصی که وظیفه اش نگهداری از حمام , گرم نمودن آب و همچنین تمیز نمودن حمام بوده است را تونتاب می گفتند.
دلاک: فردی که با کیسه کشی و شستشوی افراد در حمام امرار معاش می نموده است.
مشتمالچی: شخصی که در حمام به اشخاص مشت مال می داده و جهت صدا زدن او در سربینه فرد بلند میگفه خش.
حمامی: مالک حمام خصوصی که درحمام عمومی نقش مدیریت را در حمام به عهده داشته است.
پادو: این فرد وظیفهاش جفت کردن کفش اشخاص و گاهی اوقات جابجایی. افرادی که در سربینه حضور داشتند. تا مشتری وارد میشد، پادو کفش مشتری را زیر سکو میگذاشت و یک لنگ خشک روی سکو پهن میکرد. مشتری که لخت میشد، پادو یک لنگ دیگر به او می داد. مشتری آن لنگ دوم را به کمر میبست لباسهایش را توی آن لنگ اول میپیچید و از سکو پایین میآمد.
