در این مقاله از ایده چین به کاخی میرویم . که روزگاری تاجگذاری پدر و پسر پهلوی، احمد شاه و مظفرالدین شاه قاجار را به چشم خود دیده است.عصری که نشان اقتدار و صلح برپا شده توسط کریمخان زند بوده است. روزی دیگر مدفن تحقیرآمیز استخوانهای او و نشان پیروزی آقا محمدخان قاجار شده. بعد از ظهرها ناصرالدین شاه روی ایوانش قلیان چاق میکرده . و تنها خداست که می داند دالانهایش نجوای چه دسیسه و سیاستبازیهایی را به گوش خود شنیده است. تالارهایش میزبان کدامین میهمانان بوده. و اندرونی های آن چگونه مسیر حکومت را تغییر میداده. اگر دوست دارید یک تجربه شاهانه داشته باشید. کاخ گلستان یک انتخاب درجه یک و مناسب است . و این نوشته میتواند تصویری کلی از بازدید یک روزه شما ارائه کند؛ با ما همراه باشید.
قصه کاخ گلستان
از آنجایی که همواره آقامحمدخان قاجار را فردی خشن، بیرحم و خونریز معرفی کردهاند. شاید کمتر کسی باور کند که او عامل اصلی شکوه و جلال امروزی کاخ بوده است. خبر بد اینکه، حقیقت با احساسات و ذهنیت ما کاری ندارد . و تاریخ خواجه تاجدار را معمار اصلی این میراث ارزشمند و جهانی یونسکو معرفی میکند.
صفویه و زندیه
در سال 988 هجری قمری و در زمان سلطنت شاه عباس، قصری ساخته میشود. موقعیت مناسب، آبوهوای مطبوع و چنارستانی که بنا را دربرگرفته به طور طبیعی باعث گسترش و افزایش اهمیت سازه می شود. به طوری که چهل سال بعد؛ زمانی که پیترو دلا واله (Pietro Della Valle) ایتالیایی به آن میرسد. خبر از تولد یک ارگ سلطتنی را میدهد. چرخ روزگار میگردد. و پادشاه صلحجوی سلسله کوتاه زندیه روی کار میآید. ثمره سلطنت او برای کاخ افزایش توجه به بنا و احداث یک دیوانخانه است .
آقا محمدخان قاجار
هفده سال پس از مرگ کریمخان زند نوبت به آقامحمدخان میرسد . که اداره مملکت را به دست گیرد . برخلاف تمامی پادشاهان، انتخاب او نه مرکز کشور، نه شیراز و نه اصفهان، بلکه تهران است.
پادشاه جدید، در تهران پایتخت جدید خود، نیاز به محل اقامت دارد. و چه جایی بهتر از کاخ گلستان که محبوب دشمن منفور و دیرینه او بوده است؟
این مطلب را نیز از دست ندهید: معماری تخت جمشید، از جام جمشید تا حمله اسکندر مقدونی !!!
تاریخ معاصر
از اینجا به بعد تاریخ کاخ گلستان با سوغاتیهای فرنگ ناصرالدین شاه، هنردوستی مظفرالدین شاه، جنبش مشروطه، فرار احمدشاه و تاجگذاری پادشاهان آخرین سلسه سلطنتی ایران گره خورده است.
بناها و موزهها در کاخ گلستان
شمس العماره؛ عشق فرنگ
مشخص نیست که فکر ساختن یک ساختمان عظیم و بلندمرتبه اولین بار چگونه به سر ناصرالدین شاه خطور کرد. شاید مشاهده تصاویر فرنگ و شاید هوس زیرنظر گرفتن قلمرو تحت فرمان از ارتفاع؛ بهرحال؛ او در سال 1282 هجری معیرالممالک را مامور به ساختن بنایی پنج طبقه در سمت شرقی ارگ میکند. و رویای سلطان تنها دو سال بعد، یعنی در 1284 هجری رنگ واقعیت به خود می گیرد. از منظر مهندسی، شمس العماره یکی از اولین بناها در ایران است . که با اسکلت آهن برپا شده و تا 35 متر در آسمان پیشروی کرده است.
ایوان تخت مرمر کاخ گلستان؛ محلی برای تاجگذاری
این ایوان را کریمخان میسازد. و در مراسمات خاص، امکان حضور مردم در کاخ و دیدار با پادشاه را میسر میسازد.
این مطلب را نیز از دست ندهید: ساختمان امپایر استیت شاهکار معماری نیویورک!!!
عمارت بادگیر؛ همکاری فتحعلی و ناصرالدین شاه
اگر دوست دارید چشمان خود را مقابل زیبایی محض قرار دهید. باید سراغ عمارت بادگیر کاخ گلستان بروید. کف، سقف، دیوار، پنجره، نور، ستون و هرچه که فکرش را بکنید. به اشرافیترین شکل ممکن زیورآویختهاند. و با هنر دست، تزیین کاری شده اند .
اهمیت دیگر این عمارت در این است که ، آغاز ایران جدید با تولد این سازه همسنگ و موازی است. به بیان دقیق، تقریباً هر بنا دیگری در کاخ تاریخچهای پیش از قاجار دارد. اما ساخت عمارت بادگیر با روی کار آمدن فتحعلی شاه کلید خورد و در دوره ناصرالدین شاه با یک بازسازی کوچک و جزیی به کمال میرسد.
سخن پایانی
در این نوشته به طور کامل به بررسی کاخ گلستان پرداختیم. و مهمترین دیدنیهای آن را از نظر گذراندیم. طلاکاری روی سنگ، آینهکاریهای ظریف، کاشیکاریهای خارقالعاده، ترکیب معماری غرب و شرق و از همه مهمتر، چهارصد سال تاریخ پادشاهی این دیار چیزی نیست. که در مجموعهای دیگر به صورت یکپارچه و یکجا ارائه شود. با این تفاسیر، شاید بد نباشد در یک روز غیرتعطیل (همهروزها به جز رحلت و شهادت)، با مترو به ایستگاه پانزده خرداد بروید. یا با اتوبوسهای خیام خود را به مرکز شهر برسانید.
